Bilim Dünyası Haber Girişi: 25.12.2020 - 21:42, Güncelleme: 25.12.2020 - 21:50

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

 

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

Her ne kadar elde edilen bilimsel bulgular Ay’ın, Dünya’dan kopan parçalardan oluştuğuna işaret etse de, Ay boyutunda malzemenin dünyadan kopmasını sağlayacak kozmik bir çarpışmanın, Dünya’nın da tek parça kalamayacağı gerçeğini bilim insanlarının yüzüne çarpmıştı. Peki elde edilen bulgular ne anlama geliyordu?
Ay… Geceleri bize umut olan bazen aşkın, bazen de varoluşun anlamını aradığımız biricik uydumuz… Ay insanlık tarihi boyunca insanlık için merak konusu olmuştur. Nasıl oluştuğu nereden geldiği ise her zaman gizemini korumuştur. Başlarda mitolojik hikayeler ile bu gizemin sırlarını arayan insanoğlu, bilim ile tanıştıkça ay ile ilgili yeni oluşum modelleri ortaya koymaya başlamıştır. Bu modellerden biri de Darwin’den geldi. Ancak bu Darwin çoğumuzun bildiği modern biyolojinin babası Charles Darwin değil, onun oğlu George Darwin’dir. Takvimler 1878 yılını gösterdiğinde George Darwin Ay’ın dünyanın yörüngesine sonradan gelip yakalanmış bir gök cismi değil de başka bir gezegenin dünyaya çarpması ve dünyadan kopan parçaların bir araya gelerek oluşan bir uydu olduğu fikrini ortaya atmıştır. Ay Pasifik Okyanusu'ndan Kopmuş Olabilir Bu çılgın fikir, önceleri saçma bulunsa da Ay’ın zamanla Dünya’dan azar azar uzaklaşmasının keşfiyle mantıklı hale gelmiştir. Zamanla bu fikrin araştırılması Ay’ın, Dünyanın neresinden kopmuş olabileceği tespitine kadar gelmiştir. Son çalışmalar Ay’ın, Pasifik Okyanusu’nun göbeğinden kopmuş olabileceğini göstermiştir. Her ne kadar elde edilen bilimsel bulgular Ay’ın, Dünya’dan kopan parçalardan oluştuğuna işaret etse de, Ay boyutunda malzemenin dünyadan kopmasını sağlayacak kozmik bir çarpışmanın, Dünya’nın da tek parça kalamayacağı gerçeğini bilim insanlarının yüzüne çarpmıştı. Peki elde edilen bulgular ne anlama geliyordu? Ay Yüzeyindeki Koyu Renkli Lekeler Neden Oldu? Bilim böyle çalışır işte… Elde edilen bulgular yeni sorular sormanıza neden olur. Ay, Dünya’dan kopan parçalardan oluşmuş olmalı ama bu türsine büyük bir çarpışma sonrasında Dünya nasıl tek parça kalır?  Bilim insanları bu soruya tek bir cevap bulabildiler. Çarpışma, günümüzden 4.5 milyar yıl önce Güneş sisteminin kayalık gezegenlerinin de oluştuğu ünlü kaotik meteor bombardımanı sırasında, Dünya’nın henüz çok sıcak ve silikat hamuru kıvamında olduğu dönemde gerçekleşmiş olmalı… Bulunabilecek akla en yatkın teoriyi doğrulayan bazı işaretleri de Ay yüzeyinde görmek mümkün. Nedir bu işaretler? Örneğin Ay yüzeyinde ki koyu lekeler. Görünüşe göre bu kanaat çok mantıklı. Ay yüzeyindeki koyu lekelerden Ay'ın bazı kısımlarının bir zamanlar eriyik halde olduğunu biliyoruz. Ay'ın Yoğunluğu Neden Daha Düşük?  Ay'ın ayrıca oldukça küçük bir demir çekirdeği bulunuyor (Dünya’nınkinden çok daha küçük) ve yoğunluğu da Dünya'dan düşük. Bu da teoriye uyuyor, çünkü bir çarpışma, en hafif malzemeyi en uzağa fırlatmış ve daha ağır olanlar burada, Dünya’da kalmış olmalı. Astronomlar Dünya'ya çarptığı kanaat edinilen Mars boyutundaki bu varsayımsal cisme bir isim de verdiler Theia. Theia, Yunan mitolojisinde Ay tanrıçası Selene'yi doğuran Titan'ın adı. Bu çarpmanın Ay'ı oluşturması hedefiyle nasıl gerçekleşmesi gerektiğini öğrenme hedefiyle bilgisayar modelleri geliştirildi. En uygun model, eğik açık ile yandan gelen bir darbe gibi görünüyor. Theia, Dünyaya aşağı yukarıya 45 derecelik bir açıyla ve miktar olarak yavaş bir hızla çarpmış olmalı. Çarpışma sonrasında uzaya fırlayan, çoklıkla Theia'nın kalıntılarından ortaya gelen enkaz, Dünya’nın etrafında bir halka ortaya getiriyor ve daha sonra bu halkadaki maddeler birleşip Ay'ı ortaya getiriyor Fakat Apollo görevleri sırasında Dünya’ya getirilen Ay kayalarının son analizleri, bu teorinin zayıflamasına nhedefiyle oldu. İzotoplar Ay'ın Kökenine Işık Tutuyor Konumuz, izotoplar. Farklı kimyasal elementleri birbirinden ayıran şey atomlarının çekirdeğinde belirleme edilen protonların sayısıdır. Örneğin oksijende bu sayı her süre sekizdir. Başka bir proton eklediğinizde tamamıyla farklı bir element elde edersiniz. Fakat bir elementin, aynı sayıda proton, ancak farklı sayıda nötron sahibi olan birkaç versiyonu olabilir. Bilim insanları bir elementin bu farklı versiyonlarına 'izotop' adını veriyorlar, numune olarak oksijen, sekiz, dokuz ya da on nötronlu üç kararlı izotopa sahiptir. Gezegensel jeoloji bilimi tarafından bir gök cisminde belirleme edilen bu izotopların miktarlan, parmak izine benzer bir bilgidir. St. Louis'de belirleme edilen Washington Üniversitesinden yer ve gezegen bilimleri yardım etmeye profesörü Dr. Kun Wang, 'Güneş Sistemindeki her cismin benzersiz bir oksijen 'izotop imzası* bulunuyor* diyor. Ve işte sorun, buradan kaynaklanıyor. Apollo Görevleri ile Getirilen Numuneler Apollo görevlerinde getirilen numunelerin analizi, Ay kayalarının Dünya ile tam olarak aynı oksijen izotop imzasına sahip olduğunu gösteriyor. Ay, Dünya'ya çarpan Theia'nın parçalarından oluşmuş olsaydı, kendine özgü bir oksijen izotop imzasına sahip olmalıydı. Fakat hal bu tür değil Ay’ın imzası Dünya’nın imzasıyla tam olarak eşleşiyor. Bilim insanları bunu ilk olarak 2001 yılında keşfettiler, ancak birçoğu bu görünürdeki benzerliğin deneylerin hassaslık derecesiyle ilgili olduğunu düşünüyordu. Bir gün daha hassas analizlerin, imzalar arasında küçük bir farklılık göstereceği düşünülüyordu. Bununla birlikte, yayınlanan en son araştırma, en hassas ölçümlerle bile oksijen izotop imzasının aynı olduğunu onaya koydu. Bu nedenle Ay'ı ortaya getiren olayın yalnız başına Theia çarpması olmadığı netlik kazandı. Dünya ve Teia'nın Çocuğu Ay! Çarpışmanın etkisiyle Dünya ve Theia'nın dış katmanları eriyerek kaynaştı. Çarpışma sonucu dağılan parçalar daha sonra, gezegenimizden 500 Dünya yarıçapı kadar dışarıya uzanan bir toz bulutu oluşturdu. Ay, bu bulutun yoğunlaşması sonucu oluştu; bu yüzden de iki gök cismi aynı oksijen izotopuna sahip. Dünya ve ona çarpan Teia'nın önceki oksijen izotoplarının ne olduğunun kaynaşmadan sonra bir önemi kalmıyor. Fakat, böylesine büyük ve korkunç bir felaket senaryosunu kabul etmek hedefiyle ikinci derece kanıtlardan daha fazlasına ihtiyacımız var.  Birden çok Apollo görevinden elde edilmiş yedi farklı Ay kayası numune olaraki Dünya kaya numuneleriyle birlikte analiz eder iken önceden mümkün olandan on kat daha net sonuç veren bir teknik kullandı ve potasyumun farklı izotop bolluklarını ölçümledi.
Her ne kadar elde edilen bilimsel bulgular Ay’ın, Dünya’dan kopan parçalardan oluştuğuna işaret etse de, Ay boyutunda malzemenin dünyadan kopmasını sağlayacak kozmik bir çarpışmanın, Dünya’nın da tek parça kalamayacağı gerçeğini bilim insanlarının yüzüne çarpmıştı. Peki elde edilen bulgular ne anlama geliyordu?

Ay… Geceleri bize umut olan bazen aşkın, bazen de varoluşun anlamını aradığımız biricik uydumuz… Ay insanlık tarihi boyunca insanlık için merak konusu olmuştur. Nasıl oluştuğu nereden geldiği ise her zaman gizemini korumuştur. Başlarda mitolojik hikayeler ile bu gizemin sırlarını arayan insanoğlu, bilim ile tanıştıkça ay ile ilgili yeni oluşum modelleri ortaya koymaya başlamıştır.

Bu modellerden biri de Darwin’den geldi. Ancak bu Darwin çoğumuzun bildiği modern biyolojinin babası Charles Darwin değil, onun oğlu George Darwin’dir. Takvimler 1878 yılını gösterdiğinde George Darwin Ay’ın dünyanın yörüngesine sonradan gelip yakalanmış bir gök cismi değil de başka bir gezegenin dünyaya çarpması ve dünyadan kopan parçaların bir araya gelerek oluşan bir uydu olduğu fikrini ortaya atmıştır.

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

Ay Pasifik Okyanusu'ndan Kopmuş Olabilir

Bu çılgın fikir, önceleri saçma bulunsa da Ay’ın zamanla Dünya’dan azar azar uzaklaşmasının keşfiyle mantıklı hale gelmiştir. Zamanla bu fikrin araştırılması Ay’ın, Dünyanın neresinden kopmuş olabileceği tespitine kadar gelmiştir. Son çalışmalar Ay’ın, Pasifik Okyanusu’nun göbeğinden kopmuş olabileceğini göstermiştir.

Her ne kadar elde edilen bilimsel bulgular Ay’ın, Dünya’dan kopan parçalardan oluştuğuna işaret etse de, Ay boyutunda malzemenin dünyadan kopmasını sağlayacak kozmik bir çarpışmanın, Dünya’nın da tek parça kalamayacağı gerçeğini bilim insanlarının yüzüne çarpmıştı. Peki elde edilen bulgular ne anlama geliyordu?

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

Ay Yüzeyindeki Koyu Renkli Lekeler Neden Oldu?

Bilim böyle çalışır işte… Elde edilen bulgular yeni sorular sormanıza neden olur. Ay, Dünya’dan kopan parçalardan oluşmuş olmalı ama bu türsine büyük bir çarpışma sonrasında Dünya nasıl tek parça kalır? 
Bilim insanları bu soruya tek bir cevap bulabildiler. Çarpışma, günümüzden 4.5 milyar yıl önce Güneş sisteminin kayalık gezegenlerinin de oluştuğu ünlü kaotik meteor bombardımanı sırasında, Dünya’nın henüz çok sıcak ve silikat hamuru kıvamında olduğu dönemde gerçekleşmiş olmalı…

Bulunabilecek akla en yatkın teoriyi doğrulayan bazı işaretleri de Ay yüzeyinde görmek mümkün. Nedir bu işaretler? Örneğin Ay yüzeyinde ki koyu lekeler. Görünüşe göre bu kanaat çok mantıklı. Ay yüzeyindeki koyu lekelerden Ay'ın bazı kısımlarının bir zamanlar eriyik halde olduğunu biliyoruz.

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

Ay'ın Yoğunluğu Neden Daha Düşük? 

Ay'ın ayrıca oldukça küçük bir demir çekirdeği bulunuyor (Dünya’nınkinden çok daha küçük) ve yoğunluğu da Dünya'dan düşük. Bu da teoriye uyuyor, çünkü bir çarpışma, en hafif malzemeyi en uzağa fırlatmış ve daha ağır olanlar burada, Dünya’da kalmış olmalı.

Astronomlar Dünya'ya çarptığı kanaat edinilen Mars boyutundaki bu varsayımsal cisme bir isim de verdiler Theia. Theia, Yunan mitolojisinde Ay tanrıçası Selene'yi doğuran Titan'ın adı. Bu çarpmanın Ay'ı oluşturması hedefiyle nasıl gerçekleşmesi gerektiğini öğrenme hedefiyle bilgisayar modelleri geliştirildi. En uygun model, eğik açık ile yandan gelen bir darbe gibi görünüyor.

Theia, Dünyaya aşağı yukarıya 45 derecelik bir açıyla ve miktar olarak yavaş bir hızla çarpmış olmalı. Çarpışma sonrasında uzaya fırlayan, çoklıkla Theia'nın kalıntılarından ortaya gelen enkaz, Dünya’nın etrafında bir halka ortaya getiriyor ve daha sonra bu halkadaki maddeler birleşip Ay'ı ortaya getiriyor Fakat Apollo görevleri sırasında Dünya’ya getirilen Ay kayalarının son analizleri, bu teorinin zayıflamasına nhedefiyle oldu.

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

İzotoplar Ay'ın Kökenine Işık Tutuyor

Konumuz, izotoplar. Farklı kimyasal elementleri birbirinden ayıran şey atomlarının çekirdeğinde belirleme edilen protonların sayısıdır. Örneğin oksijende bu sayı her süre sekizdir. Başka bir proton eklediğinizde tamamıyla farklı bir element elde edersiniz. Fakat bir elementin, aynı sayıda proton, ancak farklı sayıda nötron sahibi olan birkaç versiyonu olabilir.

Bilim insanları bir elementin bu farklı versiyonlarına 'izotop' adını veriyorlar, numune olarak oksijen, sekiz, dokuz ya da on nötronlu üç kararlı izotopa sahiptir.

Gezegensel jeoloji bilimi tarafından bir gök cisminde belirleme edilen bu izotopların miktarlan, parmak izine benzer bir bilgidir. St. Louis'de belirleme edilen Washington Üniversitesinden yer ve gezegen bilimleri yardım etmeye profesörü Dr. Kun Wang, 'Güneş Sistemindeki her cismin benzersiz bir oksijen 'izotop imzası* bulunuyor* diyor. Ve işte sorun, buradan kaynaklanıyor.

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

Apollo Görevleri ile Getirilen Numuneler

Apollo görevlerinde getirilen numunelerin analizi, Ay kayalarının Dünya ile tam olarak aynı oksijen izotop imzasına sahip olduğunu gösteriyor. Ay, Dünya'ya çarpan Theia'nın parçalarından oluşmuş olsaydı, kendine özgü bir oksijen izotop imzasına sahip olmalıydı. Fakat hal bu tür değil Ay’ın imzası Dünya’nın imzasıyla tam olarak eşleşiyor.

Bilim insanları bunu ilk olarak 2001 yılında keşfettiler, ancak birçoğu bu görünürdeki benzerliğin deneylerin hassaslık derecesiyle ilgili olduğunu düşünüyordu. Bir gün daha hassas analizlerin, imzalar arasında küçük bir farklılık göstereceği düşünülüyordu. Bununla birlikte, yayınlanan en son araştırma, en hassas ölçümlerle bile oksijen izotop imzasının aynı olduğunu onaya koydu. Bu nedenle Ay'ı ortaya getiren olayın yalnız başına Theia çarpması olmadığı netlik kazandı.

Ay Dünyadan Kopan Bir Parça mı? Ay Nasıl Oluştu?

Dünya ve Teia'nın Çocuğu Ay!

Çarpışmanın etkisiyle Dünya ve Theia'nın dış katmanları eriyerek kaynaştı. Çarpışma sonucu dağılan parçalar daha sonra, gezegenimizden 500 Dünya yarıçapı kadar dışarıya uzanan bir toz bulutu oluşturdu. Ay, bu bulutun yoğunlaşması sonucu oluştu; bu yüzden de iki gök cismi aynı oksijen izotopuna sahip.

Dünya ve ona çarpan Teia'nın önceki oksijen izotoplarının ne olduğunun kaynaşmadan sonra bir önemi kalmıyor. Fakat, böylesine büyük ve korkunç bir felaket senaryosunu kabul etmek hedefiyle ikinci derece kanıtlardan daha fazlasına ihtiyacımız var. 

Birden çok Apollo görevinden elde edilmiş yedi farklı Ay kayası numune olaraki Dünya kaya numuneleriyle birlikte analiz eder iken önceden mümkün olandan on kat daha net sonuç veren bir teknik kullandı ve potasyumun farklı izotop bolluklarını ölçümledi.

Habere ifade bırak !
Okuyucu Yorumları (0)

Yorumunuz başarıyla alındı, inceleme ardından en kısa sürede yayına alınacaktır.

Yorum yazarak Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve habergri.com sitesine yaptığınız yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan tüm yorumlardan site yönetimi hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.
Sitemizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır, sitemizi kullanarak çerezleri kabul etmiş saylırsınız.